نهاد ناظر رقابت در بریتانیا (CMA) اعلام کرده است که اپل در زمینه سیستمعاملهای iOS و iPadOS دارای «وضعیت راهبردی بازار» یا Strategic Market Status (SMS) است؛ برچسبی که به رگولاتور اجازه میدهد در صورت لزوم الزاماتی قانونی برای تغییر رفتار این پلتفرمها اعمال کند. یکی از پیامدهای احتمالی چنین تصمیمی میتواند بازتر شدن App Store و اجازه فعالیت فروشگاههای اپلیکیشن رقیب یا حتی دانلود مستقیم نرمافزار خارج از فروشگاه اپل باشد.
تصمیم CMA پس از بررسی بازار موبایل
اداره رقابت و بازارهای بریتانیا در بیانیهای اعلام کرد که هم اپل و هم گوگل معیارهای قانونی برای داشتن «قدرت قابلتوجه و تثبیتشده در بازار» را دارند. این ارزیابی بخشهایی مانند سیستمعاملها، توزیع اپلیکیشن، مرورگرها و موتورهای مرورگر در گوشیها و تبلتها را در بر میگیرد.
به گفته CMA، این تصمیم پس از تحقیقاتی اتخاذ شده که از ژانویه و در چارچوب اختیارات جدید قانون Digital Markets, Competition and Consumers Act آغاز شده بود؛ قانونی که از ابتدای همان ماه اجرایی شد. این سازمان تأکید میکند که صرفِ تعیین وضعیت SMS به معنای اثبات تخلف نیست، اما امکان مداخلههای هدفمند برای افزایش رقابت در بازار را فراهم میکند.
بر اساس تحلیلهای این نهاد و مشورت با بیش از ۱۵۰ ذینفع در صنعت، دو پلتفرم iOS و Android در مجموع بین ۹۰ تا ۱۰۰ درصد دستگاههای موبایل فعال در بریتانیا را تشکیل میدهند. CMA همچنین میگوید کاربران معمولاً پس از ورود به یک اکوسیستم، به ندرت پلتفرم خود را تغییر میدهند؛ موضوعی که قدرت بازار این شرکتها را تثبیت میکند.
چرا App Store در مرکز توجه قرار گرفته است؟
طبق ارزیابی رگولاتور بریتانیا، توسعهدهندگانی که میخواهند به کاربران این کشور دسترسی داشته باشند عملاً باید از قوانین و کانالهای توزیع پلتفرمهای اپل یا گوگل عبور کنند. همین موضوع باعث شده این دو شرکت از دید CMA «اهمیت راهبردی» در بازار داشته باشند.
این سازمان معتقد است برخی از قواعد پلتفرمها میتواند رقابت یا نوآوری را محدود کند. از جمله مواردی که در بررسیها مطرح شدهاند میتوان به اینها اشاره کرد:
- قوانین مربوط به بررسی و تأیید اپلیکیشنها
- پرداختهای درونبرنامهای
- نحوه رتبهبندی اپها در جستوجوی فروشگاه
- محدودیتهای مربوط به مرورگرها و موتورهای مرورگر
- موانع تجربه کاربری هنگام تغییر پلتفرم
در صورتی که CMA تصمیم به اعمال اقدامات اجرایی بگیرد، ممکن است اپل مجبور شود تغییراتی مانند شفافتر کردن رتبهبندی اپها در فروشگاه، اجازه هدایت کاربران به سیستمهای پرداخت خارج از App Store یا کاهش موانع برای استفاده از فروشگاههای اپلیکیشن غیرپیشفرض را بپذیرد.
پاسخ اپل: احتمال تأخیر در ویژگیهای جدید
اپل در واکنش به این تصمیم به BBC گفته است کاربران بریتانیا ممکن است در نتیجه مقررات سختگیرانهتر، دسترسی دیرتری به برخی قابلیتهای جدید داشته باشند. این شرکت به تجربه اتحادیه اروپا اشاره میکند؛ جایی که به گفته اپل برخی قابلیتهای Apple Intelligence که در مناطق دیگر عرضه شدهاند، هنوز در دسترس نیستند.
اپل در بیانیه خود گفته است: «ما در هر بازاری که فعالیت میکنیم با رقابت شدیدی روبهرو هستیم و تلاش میکنیم بهترین محصولات، خدمات و تجربه کاربری را ارائه دهیم. اجرای قوانینی مشابه اتحادیه اروپا در بریتانیا میتواند این تجربه را تضعیف کند و به حریم خصوصی و امنیت ضعیفتر، تأخیر در ارائه قابلیتهای جدید و تجربهای پراکندهتر منجر شود.»
روندی که در کشورهای دیگر هم دیده میشود
CMA در توضیحات خود اشاره کرده که اقدامات مشابهی در دیگر حوزههای قضایی نیز در حال شکلگیری است. کشورها و مناطق مختلف از جمله ایالات متحده، اتحادیه اروپا و ژاپن در سالهای اخیر قوانین یا چارچوبهایی برای نظارت بیشتر بر «دروازهبانهای پلتفرمی» در بازار موبایل معرفی کردهاند.
در چنین چارچوبهایی معمولاً تمرکز روی شرکتهایی است که کنترل گستردهای بر توزیع نرمافزار، سیستمعامل یا دسترسی توسعهدهندگان به کاربران دارند. هدف اعلامشده این مقررات افزایش رقابت و کاهش وابستگی توسعهدهندگان به یک مسیر توزیع واحد است.
تأثیر احتمالی برای کاربران و توسعهدهندگان
اگر در نهایت مداخلات اجرایی اعمال شود، تغییرات میتواند تجربه استفاده از دستگاههای مبتنی بر iOS و iPadOS را در بریتانیا تغییر دهد. برای مثال توسعهدهندگان ممکن است گزینههای بیشتری برای توزیع اپلیکیشن داشته باشند و کاربران بتوانند نرمافزارها را از مسیرهایی غیر از App Store نیز دریافت کنند.
این موضوع میتواند برای دستگاههایی مانند آیفون و آیپد به معنای انعطاف بیشتر در نحوه نصب اپلیکیشنها باشد، هرچند هنوز مشخص نیست در صورت اجرای چنین تغییراتی اپل دقیقاً چه محدودیتها یا چارچوبهای امنیتی جدیدی اعمال خواهد کرد.
تحلیل کوتاه: تقابل مدل بسته اپل با مقررات رقابتی
مدل توزیع نرمافزار اپل سالها بر کنترل کامل App Store استوار بوده است؛ مدلی که این شرکت آن را عامل امنیت، حفظ حریم خصوصی و کیفیت تجربه کاربری میداند. در مقابل، رگولاتورها در کشورهای مختلف معتقدند همین کنترل میتواند مانعی برای رقابت باشد.
تصمیم CMA هنوز به معنای اعمال فوری تغییرات نیست، اما مسیر قانونی را برای اقداماتی باز میکند که در صورت اجرا میتواند ساختار فعلی توزیع اپلیکیشن در iOS را تا حدی تغییر دهد. اینکه این تغییرات تا چه حد گسترده خواهند بود، به بررسیها و تصمیمات بعدی این نهاد بستگی دارد.
تأثیر احتمالی برای کاربران ایرانی
این تصمیم مستقیماً مربوط به بازار بریتانیا است، اما تجربههای مشابه در اتحادیه اروپا نشان داده که تغییرات رگولاتوری در یک منطقه گاهی روی سیاستهای جهانی اپل نیز اثر میگذارد. اگر مدلهای توزیع جدید مانند فروشگاههای اپ جایگزین یا دانلود مستقیم اپها گسترش پیدا کند، ممکن است در آینده روی نحوه دسترسی کاربران سایر کشورها به اپلیکیشنها نیز تأثیر بگذارد.
با این حال در حال حاضر هیچ نشانهای وجود ندارد که چنین تغییراتی به صورت جهانی اعمال شود و بیشتر تصمیمها به چارچوب قانونی هر منطقه وابسته خواهد بود.
