اپل این هفته در دیوان عالی بریتانیا تلاش میکند حکم ۵۰۲ میلیون دلاری صادرشده به نفع شرکت Optis Wireless را لغو کند. این پرونده به مجموعهای از پتنتهای مرتبط با فناوری 4G LTE مربوط میشود؛ فناوریای که در دستگاههایی مانند آیفون، آیپد و برخی مدلهای اپل واچ دارای اتصال سلولار استفاده شده است.
اختلافی که از سال ۲۰۱۹ آغاز شد
ماجرا به سال ۲۰۱۹ برمیگردد؛ زمانی که Optis اپل را متهم کرد چندین پتنت مربوط به استانداردهای شبکه 4G را نقض کرده است. این دعوی در دادگاههای ایالات متحده و بریتانیا به طور همزمان پیگیری شد و طی سالهای گذشته چندین بار به مراحل مختلف رسیدگی رفت.
در پرونده فعلی در بریتانیا، دیگر بحث اصلی این نیست که اپل پتنتها را نقض کرده یا نه. دادگاه پیشتر به این نتیجه رسیده که دو پتنت متعلق به Optis نقض شدهاند. مسئله اصلی اکنون این است که اپل برای استفاده از این فناوریها باید چه مبلغی پرداخت کند.
چنین پتنتهایی در دسته «استاندارد-ضروری» قرار میگیرند؛ یعنی فناوریهایی که برای پیادهسازی یک استاندارد صنعتی مثل 4G لازم هستند. طبق قواعد بینالمللی، دارندگان این نوع پتنتها باید آنها را با شرایطی «منصفانه، معقول و بدون تبعیض» (FRAND) به دیگر شرکتها مجوز دهند.
چگونه رقم ۵۰۲ میلیون دلار تعیین شد؟
مبلغی که اکنون محل اختلاف است طی مراحل مختلف دادگاه تغییر قابل توجهی داشته است. در سال ۲۰۲۳ دادگاه عالی لندن رقم غرامت را حدود ۵۶٫۴۳ میلیون دلار تعیین کرد.
اما دادگاه تجدیدنظر بریتانیا سال گذشته این مبلغ را تقریباً ۹ برابر افزایش داد و به ۵۰۲ میلیون دلار رساند. قضات برای رسیدن به این رقم از یک قرارداد جداگانه میان Optis و گوگل به عنوان مرجع استفاده کردند و همچنین حق امتیازها را از سال ۲۰۱۳ محاسبه کردند؛ یعنی بسیار فراتر از بازه ششسالهای که دادگاه قبلی در نظر گرفته بود.
این مبلغ به صورت یک پرداخت یکجای اولیه در نظر گرفته شده که استفاده از پتنتهای LTE شرکت Optis در سختافزارهای سلولار اپل را در فاصله زمانی ۲۰۱۳ تا ۲۰۲۷ پوشش میدهد.
استدلال اپل در دیوان عالی
اپل از دیوان عالی بریتانیا میخواهد نهتنها مبلغ تعیینشده را بازبینی کند، بلکه نحوه محاسبه آن توسط دادگاه تجدیدنظر را نیز بررسی کند. به گفته اپل، دادگاه در تفسیر قانون دچار خطا شده و به عددی رسیده که شرکت آن را «دلخواه و بدون مبنای دقیق» توصیف میکند.
در مقابل، Optis میگوید اپل سالها از پرداخت حق امتیاز منصفانه خودداری کرده و با استفاده از قدرت بازار خود تلاش کرده نرخها را پایین نگه دارد.
شرکت Qualcomm نیز در این پرونده در برابر درخواست اپل قرار گرفته و هشدار داده است که موضع اپل میتواند با رویههای معمول صدور مجوز پتنت در صنعت در تضاد باشد و در نهایت به کاهش انگیزه برای نوآوری منجر شود.
نقش یک حکم مهم در سال ۲۰۲۰
ریشه اهمیت این پرونده به یک تصمیم کلیدی دیوان عالی بریتانیا در سال ۲۰۲۰ برمیگردد. در آن حکم مشخص شد که دادگاههای بریتانیا میتوانند نرخ صدور مجوز جهانی برای پتنتها را تعیین کنند، حتی اگر فقط درباره نقض پتنتهای ثبتشده در بریتانیا اختیار مستقیم داشته باشند.
همین تصمیم راه را برای Optis باز کرد تا در دادگاه بریتانیا به دنبال دریافت خسارت جهانی از اپل باشد. پس از آن، در سال ۲۰۲۱ دادگاه عالی لندن اعلام کرد اپل دو پتنت این شرکت را نقض کرده است؛ در مقطعی حتی گفته میشد هزینه بالقوه پرونده میتواند تا ۷ میلیارد دلار هم برسد.
در همان زمان، یکی از وکلای اپل در دادگاه گفته بود اگر شرایط مجوز از نظر تجاری قابل قبول نباشد، اپل ممکن است بازار بریتانیا را ترک کند. این شرکت بعدها از آن موضع عقبنشینی کرد.
وضعیت متفاوت پرونده در ایالات متحده
در حالی که نبرد حقوقی در بریتانیا همچنان ادامه دارد، روند پرونده در ایالات متحده برای اپل تا حد زیادی مثبتتر بوده است. در ماه فوریه امسال یک هیئت منصفه در آمریکا اعلام کرد اپل هیچیک از پنج پتنت مورد اختلاف را نقض نکرده است.
این تازهترین تحول در پروندهای است که پیشتر نیز چندین بار به نفع اپل پایان یافته بود. دو حکم قبلی با مبالغ ۵۰۶ میلیون دلار و ۳۰۰ میلیون دلار نیز در مراحل تجدیدنظر لغو شدند.
با این حال Optis اعلام کرده که دعوی در آمریکا هنوز پایان نیافته و انتظار دارد دادگاه منطقهای و دادگاه تجدیدنظر فدرال دوباره به این پرونده رسیدگی کنند.
تحلیل: چرا این پرونده برای صنعت مهم است؟
پرونده اپل و Optis فراتر از یک اختلاف مالی ساده است. موضوع اصلی نحوه تعیین حق امتیاز برای پتنتهای استاندارد-ضروری است؛ پتنتهایی که تقریباً تمام سازندگان گوشی و دستگاههای متصل به شبکه مجبور به استفاده از آنها هستند.
اگر دیوان عالی بریتانیا حکم دادگاه تجدیدنظر را تأیید کند، ممکن است دادگاههای این کشور نقش پررنگتری در تعیین نرخهای جهانی صدور مجوز ایفا کنند. در مقابل، اگر حکم کاهش یابد یا لغو شود، شرکتهای فناوری احتمالاً دست بازتری برای به چالش کشیدن محاسبات حق امتیاز خواهند داشت.
اهمیت احتمالی برای کاربران ایرانی
این پرونده تأثیر مستقیمی بر کاربران عادی در ایران ندارد، اما نتیجه آن میتواند در بلندمدت بر هزینههای صدور مجوز فناوریهای ارتباطی در صنعت موبایل اثر بگذارد. چنین هزینههایی معمولاً در قیمت نهایی دستگاهها نیز منعکس میشود.
از طرف دیگر، اگر دادگاهها در کشورهای مختلف بتوانند نرخهای جهانی تعیین کنند، شرکتهای فناوری ممکن است استراتژیهای حقوقی و تجاری خود را در بازارهای مختلف تغییر دهند؛ موضوعی که در نهایت میتواند بر عرضه محصولات و همکاریهای فناوری در سطح جهانی اثر بگذارد.
جمعبندی
دیوان عالی بریتانیا اکنون باید تصمیم بگیرد آیا حکم ۵۰۲ میلیون دلاری علیه اپل معتبر است یا خیر. نتیجه این پرونده نهتنها برای اپل و Optis، بلکه برای کل صنعت فناوری و نحوه قیمتگذاری پتنتهای استاندارد-ضروری اهمیت قابل توجهی خواهد داشت.
